Γιατί φεύγει νωρίτερα η Λαγκάρντ;

Την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου η Κριστίν Λαγκάρντ ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ότι αποχωρεί από την προεδρία της ΕΚΤ. Θα φύγει στις 7 Φεβρουαρίου 2027, ενώ η θητεία της λήγει στις 31 Οκτωβρίου 2027. Στη συνέντευξη Τύπου της ίδιας μέρας εξήγησε ότι θέλει να μιλά ελεύθερα για θέματα που δεν αφορούν τη νομισματική πολιτική, κάτι που ως επικεφαλής της ΕΚΤ δεν μπορεί να κάνει.

Τον διάδοχό της θα τον επιλέξουν οι κυβερνήσεις των 21 χωρών του ευρώ, πριν από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027 και σε μια χρονιά που η ΕΚΤ έχει ήδη αυξήσει δύο φορές τα επιτόκιά της.

Τι ανακοίνωσε η ΕΚΤ την Πέμπτη

Η ΕΚΤ ανακοίνωσε την αποχώρηση το πρωί της Πέμπτης με ένα σύντομο δελτίο Τύπου, όπου γράφει ότι τον διάδοχο θα τον διορίσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Λίγες ώρες αργότερα η ΕΚΤ κράτησε αμετάβλητο στο 2,50% το επιτόκιο καταθέσεων, μέσω του οποίου ασκεί τη νομισματική της πολιτική. Το είχε ανεβάσει από 2,00% σε δύο βήματα, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο. Ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ όμως ανέβηκε τον Σεπτέμβριο στο 3,8%, κυρίως λόγω της ενέργειας, όπου οι τιμές ήταν 18,9% ψηλότερες από έναν χρόνο νωρίτερα.

Σύμφωνα με τη Λαγκάρντ, το Διοικητικό Συμβούλιο συζήτησε αύξηση, αλλά αποφάσισε ομόφωνα να περιμένει. Ένας λόγος ήταν ότι οι αποδόσεις των ομολόγων είχαν ανέβει από την προηγούμενη συνεδρίαση, οπότε ο δανεισμός ακρίβυνε χωρίς νέα απόφαση της ΕΚΤ.

Γιατί φεύγει νωρίτερα

Η Λαγκάρντ εξήγησε τον λόγο στη συνέντευξη Τύπου, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου: «Θέλω να έχω την ελευθερία του λόγου, την ελευθερία της έκφρασης και την ελευθερία να ασχολούμαι με θέματα που δεν είναι θέματα νομισματικής πολιτικής».

Ο πρόεδρος της ΕΚΤ, όπως και τα υπόλοιπα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, έχει υποχρέωση ουδετερότητας. Δημόσια σχολιάζει μόνο ό,τι αφορά την εντολή της τράπεζας, δηλαδή τη σταθερότητα των τιμών. Η Λαγκάρντ το περιέγραψε ως «το τίμημα που πληρώνουμε για να είμαστε ανεξάρτητοι». «Δεν νομίζω ότι μπορώ να μείνω ουδέτερη», είπε, χωρίς να αποκαλύψει τι θα κάνει μετά τις 7 Φεβρουαρίου.

Πολλές ερωτήσεις των δημοσιογράφων αφορούσαν τη Γαλλία, την πατρίδα της, όπου ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών γίνεται τον Απρίλιο του 2027. Ο Χόλγκερ Σμίντινγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της γερμανικής τράπεζας Berenberg, σημείωσε στο Associated Press ότι με την πρόωρη αποχώρηση ο διάδοχος θα επιλεγεί όσο πρόεδρος της Γαλλίας είναι ακόμη ο Εμανουέλ Μακρόν. Κατά τον ίδιο, η ΕΕ προστατεύεται από το ενδεχόμενο να κερδίσει τις εκλογές η Μαρίν Λεπέν και να επηρεάσει την επιλογή. Η Λαγκάρντ δεν συνέδεσε την απόφασή της με τις εκλογές.

Πώς επιλέγεται ο νέος πρόεδρος της ΕΚΤ

Τον πρόεδρο της ΕΚΤ τον διορίζουν οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων των 21 χωρών του ευρώ, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η διαδικασία, όπως την περιγράφει το Συμβούλιο της ΕΕ, έχει τέσσερα στάδια:

1. Υποψήφιοι. Οι χώρες του ευρώ προτείνουν ονόματα και το Eurogroup, δηλαδή οι υπουργοί Οικονομικών τους, συμφωνεί σε έναν υποψήφιο.
2. Σύσταση. Το Συμβούλιο της ΕΕ εγκρίνει σύσταση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
3. Γνωμοδοτήσεις. Γνώμη δίνουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.
4. Διορισμός. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφασίζει με ενισχυμένη ειδική πλειοψηφία: τουλάχιστον 16 από τις 21 χώρες, που να αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 65% του πληθυσμού της ζώνης του ευρώ.

Η θητεία είναι οκταετής και δεν ανανεώνεται. Το 2027 όμως δεν αδειάζει μόνο η θέση της Λαγκάρντ. Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ, υπεύθυνη για τις πράξεις της ΕΚΤ στις αγορές, φεύγει στις 3 Ιανουαρίου για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η θητεία του επικεφαλής οικονομολόγου Φίλιπ Λέιν λήγει στις 31 Μαΐου. Μέσα σε πέντε μήνες αλλάζουν τρία από τα έξι μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής, του οργάνου που διοικεί την ΕΚΤ στην καθημερινή της λειτουργία.

Σύμφωνα με το AP, οι κυβερνήσεις αναμένεται να μοιράσουν τις τρεις θέσεις με μία συνολική συμφωνία. Για την προεδρία, αναλυτές που μίλησαν στο AP και στο CNBC θεωρούν επικρατέστερους δύο πρώην διοικητές εθνικών κεντρικών τραπεζών. Ο Ολλανδός Κλάας Κνοτ διοίκησε την κεντρική τράπεζα της Ολλανδίας από το 2011 ως το 2025. Ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος διοίκησε την Τράπεζα της Ισπανίας και σήμερα είναι γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών. Επίσημες υποψηφιότητες δεν έχουν ανακοινωθεί.

Τι αλλάζει για τα επιτόκια και τα ομόλογα

Τα επιτόκια του ευρώ δεν τα αποφασίζει ο πρόεδρος μόνος του, αλλά το Διοικητικό Συμβούλιο, όπου μετέχουν τα έξι μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής και οι 21 διοικητές των εθνικών κεντρικών τραπεζών. Ο πρόεδρος προεδρεύει στις συνεδριάσεις και εξηγεί δημόσια κάθε απόφαση.

Για αυτόν τον λόγο οι αγορές αντέδρασαν ελάχιστα. Η ισοτιμία αναφοράς του ευρώ προς το δολάριο, που δημοσιεύει η ΕΚΤ, ήταν 1,1133 την Τετάρτη και 1,1130 την Πέμπτη, μετά την ανακοίνωση. Η απόδοση του γερμανικού δεκαετούς ομολόγου πήγε από 3,43% σε 3,42%, σύμφωνα με την Bundesbank. Δημοσιεύματα για πρόωρη αποχώρηση κυκλοφορούσαν ήδη από τον Φεβρουάριο.

Η Λαγκάρντ ανέλαβε την 1η Νοεμβρίου 2019, με το επιτόκιο καταθέσεων στο μείον 0,50%. Στη θητεία της το επιτόκιο άλλαξε 20 φορές: δέκα αυξήσεις ως το 4,00% τον Σεπτέμβριο του 2023, οκτώ μειώσεις ως το 2,00% τον Ιούνιο του 2025 και δύο αυξήσεις φέτος.

Ο διάδοχος θα επηρεάσει πόσο θα ανέβουν ακόμη τα επιτόκια και πώς θα αντιδράσει η ΕΚΤ αν πιεστούν τα ομόλογα μιας χώρας. Αναλυτές που μίλησαν στο CNBC θεωρούν τον Κνοτ πιο αυστηρό απέναντι στον πληθωρισμό, δηλαδή πιο πρόθυμο να αυξάνει τα επιτόκια. Τον Ερνάντεθ ντε Κος τον βλέπουν πιο κοντά στη συνέχεια της σημερινής πολιτικής, με έμφαση στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Η πίεση στα ομόλογα αφορά σήμερα κυρίως τη Γαλλία. Σύμφωνα με το CNBC, η διαφορά απόδοσης ανάμεσα στα γαλλικά και στα γερμανικά ομόλογα βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από την κρίση χρέους των αρχών της δεκαετίας του 2010. Για τέτοιες περιπτώσεις η ΕΚΤ έχει το Transmission Protection Instrument, ένα πρόγραμμα με το οποίο μπορεί να αγοράζει ομόλογα μιας χώρας όταν οι αποδόσεις τους ανεβαίνουν απότομα χωρίς να το δικαιολογούν τα οικονομικά στοιχεία της.

Για όποιον έχει καταθέσεις, δάνειο ή ομόλογα σε ευρώ, η αλλαγή προσώπου μετρά μέσα από τα επιτόκια. Το επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ περνά γρήγορα στις αποδόσεις των money market funds και των ETF χρηματαγοράς. Οι τιμές των ομολόγων που ήδη κυκλοφορούν κινούνται αντίθετα από τα επιτόκια: πέφτουν όταν οι αγορές περιμένουν ψηλότερα επιτόκια.

Τι αξίζει να παρακολουθήσουμε

Η επόμενη συνεδρίαση της ΕΚΤ για τα επιτόκια είναι στις 17 Δεκεμβρίου, με νέες προβλέψεις και δύο ακόμη μετρήσεις πληθωρισμού στο μεταξύ. Η Λαγκάρντ είπε ότι με αυτά τα στοιχεία θα κριθεί αν χρειάζεται αύξηση και ότι, αν δεν υπάρξουν σημαντικές εξελίξεις, «η κατεύθυνση είναι αρκετά σαφής για όλους μας».

Ο Σμίντινγκ εκτιμά ότι οι ηγέτες της ΕΕ θα επιδιώξουν συμφωνία για τις τρεις θέσεις πριν από τη σύνοδο κορυφής της 17ης και 18ης Δεκεμβρίου. Η τελευταία συνεδρίαση με πρόεδρο τη Λαγκάρντ είναι στις 4 Φεβρουαρίου 2027 και η πρώτη μετά την αποχώρησή της στις 18 Μαρτίου 2027.

Τι κρατάμε

• Η Λαγκάρντ αφήνει την ΕΚΤ στις 7 Φεβρουαρίου 2027, εννέα μήνες νωρίτερα, γιατί, όπως είπε, δεν μπορεί πια να μείνει ουδέτερη.
• Τον διάδοχο τον διορίζουν οι 21 χώρες του ευρώ με ενισχυμένη πλειοψηφία, μαζί με δύο ακόμη μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής και πριν από τις γαλλικές εκλογές.
• Τα επιτόκια τα αποφασίζει το Διοικητικό Συμβούλιο, για αυτό οι αγορές αντέδρασαν ελάχιστα. Ο νέος πρόεδρος θα επηρεάσει όμως πόσο θα ανέβουν και πώς θα αντιμετωπιστεί μια πίεση στα γαλλικά ομόλογα.