Γιατί αύξησε επιτόκια η ΕΚΤ;

Στις 10 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανέβασε και τα τρία βασικά της επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης. Το επιτόκιο καταθέσεων πηγαίνει στο 2,50% από τις 16 Σεπτεμβρίου. Δες όμως τι έδειχναν τα στοιχεία που είχε μπροστά της: ο πληθωρισμός χωρίς ενέργεια και τρόφιμα υποχώρησε στο 2,4%, οι υπηρεσίες έπεσαν από 3,3% στο 3,0% και για τους μισθούς η ίδια η ΕΚΤ γράφει ότι δεν δείχνουν ουσιαστική αντίδραση στο ενεργειακό σοκ.

Σχεδόν κάθε δείκτης που συνήθως δικαιολογεί μια αύξηση κινήθηκε προς τα κάτω και η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια. Αυτό δεν είναι αντίφαση, είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η νομισματική πολιτική.

Η άνοδος του Αυγούστου προήλθε από την ενέργεια

Ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ ανέβηκε στο 3,3% τον Αύγουστο, από 2,9% τον Ιούλιο. Ο πληθωρισμός στην ενέργεια όμως ανέβηκε στο 14,3%, από 10,3% τον Ιούλιο. Η ΕΚΤ αποδίδει την επιτάχυνση κυρίως στα περιθώρια διύλισης των υγρών καυσίμων και στις υψηλότερες τιμές των ενεργειακών εμπορευμάτων.

Αν αφαιρέσεις την ενέργεια και τα τρόφιμα, η εικόνα αλλάζει: ο δείκτης που δείχνει την υποκείμενη πίεση υποχώρησε ελαφρά, από 2,5% σε 2,4%. Με βάση μόνο τα στοιχεία του Αυγούστου, η ΕΚΤ δεν είχε λόγο να αυξήσει τα επιτόκια. Ο πληθωρισμός που βλέπεις στον λογαριασμό του ρεύματος δεν είναι ο ίδιος με αυτόν που δείχνει αν η ακρίβεια έχει ριζώσει στην οικονομία.

Ποια επιτόκια αύξησε η ΕΚΤ

Η ΕΚΤ αύξησε και τα τρία βασικά της επιτόκια: το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,50%, το επιτόκιο κύριας αναχρηματοδότησης στο 2,65% και το επιτόκιο οριακής χρηματοδότησης στο 2,90%. Για τις αγορές το σημαντικότερο από τα τρία είναι το επιτόκιο καταθέσεων, γιατί μέσω αυτού η ΕΚΤ καθοδηγεί τη νομισματική της πολιτική από τον Μάρτιο του 2024.

Από 3,00% τον Δεκέμβριο του 2024 το επιτόκιο καταθέσεων κατέβηκε σε τέσσερα βήματα ως το 2,00% τον Ιούνιο του 2025, έμεινε εκεί έναν χρόνο και από τον Ιούνιο του 2026 ανεβαίνει ξανά. Με τη σημερινή αύξηση βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τον Μάρτιο του 2025, τότε όμως το επιτόκιο κατέβαινε.

Γιατί η ΕΚΤ ενεργεί πριν φανεί το πρόβλημα

Οι αυξήσεις επιτοκίων χρειάζονται χρόνο για να περάσουν στην πραγματική οικονομία. Επηρεάζουν πρώτα τα δάνεια, την αποταμίευση και τις επενδύσεις, ενώ η επίδραση στις τιμές φαίνεται συνήθως μετά από αρκετά τρίμηνα. Αν η κεντρική τράπεζα περιμένει να δει το πρόβλημα στα στοιχεία, θα έχει ήδη αργήσει.

Και το πρόβλημα με ένα ενεργειακό σοκ δεν είναι το ίδιο το σοκ. Είναι ο δεύτερος γύρος: οι υψηλότερες τιμές ενέργειας να αρχίσουν να περνούν σε άλλες τιμές και στους μισθούς και να κρατήσουν τον πληθωρισμό ψηλά ακόμη και όταν η ενέργεια φθηνύνει ξανά. Η ΕΚΤ το λέει καθαρά. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αναμένεται να περάσουν σταδιακά στον δομικό πληθωρισμό και στα τρόφιμα. Όσο περισσότερο μένουν ψηλά, τόσο πιθανότερο είναι να ανεβάσουν τον ευρύτερο πληθωρισμό.

Τρία στοιχεία από τη δήλωση της ΕΚΤ εξηγούν γιατί παίρνει σοβαρά αυτόν τον κίνδυνο.

1. Οι προβλέψεις της ΕΚΤ. Ο γενικός πληθωρισμός προβλέπεται να πέσει, 3,0% το 2026, 2,5% το 2027, 2,1% το 2028. Ο δείκτης χωρίς ενέργεια και τρόφιμα όμως ανεβαίνει πρώτα, από 2,5% το 2026 σε 2,6% το 2027 και μόνο μετά υποχωρεί στο 2,3%. Η ΕΚΤ δηλαδή περιμένει ότι η πίεση θα περάσει από την ενέργεια στην υπόλοιπη οικονομία.
2. Οι μισθοί. Η αμοιβή ανά εργαζόμενο αυξήθηκε 3,3% στο δεύτερο τρίμηνο, από 3,5% στο πρώτο. Ο δείκτης μισθών της ΕΚΤ δείχνει όμως μικρή άνοδο των συμφωνημένων αυξήσεων, στο 2,7%, το πρώτο εξάμηνο του 2027.
3. Τα κέρδη ανά μονάδα προϊόντος. Η αύξησή τους ανά μονάδα προϊόντος πήγε από 0,3% σε 2,2%.

Η ΕΚΤ δηλαδή δεν αντιδρά στον δομικό πληθωρισμό που βλέπει σήμερα, αλλά σε αυτόν που περιμένει σε ένα με δύο χρόνια.

Τι σημαίνει η αύξηση για ομόλογα και καταθέσεις

Το επιτόκιο καταθέσεων είναι αυτό που παίρνουν οι τράπεζες για να αφήνουν χρήμα στην κεντρική τράπεζα για μία νύχτα. Καμία τράπεζα δεν έχει λόγο να δανείσει βραχυπρόθεσμα με χαμηλότερη απόδοση από το επιτόκιο καταθέσεων, οπότε αυτό καθορίζει στην πράξη τις βραχυπρόθεσμες αποδόσεις στην αγορά. Περνά γρήγορα στα money market funds και στις αποδόσεις των νέων εκδόσεων.

Για ό,τι έχει ήδη εκδοθεί ο μηχανισμός είναι αντίστροφος. Ένα ομόλογο υπόσχεται σταθερό τοκομερίδιο. Όταν βγαίνουν νέα ομόλογα με ψηλότερο επιτόκιο, κανείς δεν δίνει την ίδια τιμή για το παλιό, οπότε η τιμή του πέφτει ώσπου η απόδοσή του να φτάσει αυτή των νέων ομολόγων. Για αυτό μια αύξηση επιτοκίων φαίνεται ως πτώση στην αξία ενός ομολογιακού ταμείου, χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα στην πιστοληπτική ικανότητα του εκδότη.

Η επίδραση δεν είναι ίδια σε όλα τα ομολογιακά ETF. Εξαρτάται από τα ομόλογα που περιλαμβάνει το καθένα και από τη διάρκειά τους. Το Logifin ETF Hub δείχνει τι παρακολουθεί κάθε ETF.

Τι να κοιτάς από εδώ και πέρα

Αν η ενέργεια υποχωρήσει όπως περιμένει η ΕΚΤ, ο γενικός δείκτης θα υποχωρήσει καθώς εξασθενεί η επίδραση της ενέργειας. Για τον δεύτερο γύρο μετράνε δύο άλλα στοιχεία. Το πρώτο είναι ο δείκτης χωρίς ενέργεια και τρόφιμα στις επόμενες μηνιαίες μετρήσεις, που σήμερα βρίσκεται στο 2,4%. Το δεύτερο είναι οι μισθοί, που ως τώρα δεν έχουν αντιδράσει.

Η επόμενη συνεδρίαση της ΕΚΤ για τη νομισματική πολιτική είναι στις 29 Οκτωβρίου. Ως τότε θα έχουν βγει δύο ακόμη μετρήσεις πληθωρισμού.

Τι κρατάμε

• Η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια παρότι ο δομικός πληθωρισμός υποχώρησε τον Αύγουστο και οι μισθοί δεν είχαν αντιδράσει.
• Η νομισματική πολιτική χρειάζεται τρίμηνα για να επηρεάσει τις τιμές, οπότε οι αποφάσεις παίρνονται με βάση αυτό που αναμένεται και όχι αυτό που έχει ήδη καταγραφεί.
• Στις ίδιες τις προβλέψεις της ΕΚΤ ο δείκτης χωρίς ενέργεια και τρόφιμα ανεβαίνει το 2027 πριν υποχωρήσει, κάτι που εξηγεί την απόφαση.