Τι σημαίνει η νίκη των Δημοκρατικών για την παγκόσμια οικονομία;

Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν στις εκλογές της Τρίτης 3 Νοεμβρίου και τα δύο σώματα του αμερικανικού Κογκρέσου. Το Associated Press ανακοίνωσε τη νίκη τους στη Γερουσία το βράδυ της Τρίτης και στη Βουλή των Αντιπροσώπων τα ξημερώματα της Τετάρτης, όπως μετέδωσε το TIME. Μέσα στη νύχτα οι μετοχές τεχνολογίας έπεσαν απότομα στην Ασία, το δολάριο υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο ενός μήνα και οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων μειώθηκαν. Οι αγορές περιμένουν δύο χρόνια στα οποία ο πρόεδρος Τραμπ και το Κογκρέσο θα δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε νέους νόμους.

Το νέο Κογκρέσο αναλαμβάνει τον Ιανουάριο και θα έχει λόγο στον προϋπολογισμό και στο όριο χρέους. Στους δασμούς, στα επιτόκια και στην εξωτερική πολιτική η δύναμή του είναι πολύ μικρότερη.

Τι έγινε στις κάλπες και στις αγορές

Πριν από τις εκλογές οι Ρεπουμπλικανοί είχαν 53 από τις 100 έδρες της Γερουσίας και 218 από τις 435 της Βουλής. Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τουλάχιστον 51 έδρες στη Γερουσία και το δίκτυο MS NOW εκτιμά ότι θα έχουν τουλάχιστον 245 στη Βουλή. Πήραν από τους Ρεπουμπλικανούς τουλάχιστον επτά έδρες της Γερουσίας, ανάμεσά τους το Τέξας και το Κάνσας. Η καταμέτρηση συνεχίζεται, οπότε τα νούμερα μπορεί να αλλάξουν.

Η νίκη ήταν αναμενόμενη, το μέγεθός της όχι. Η JPMorgan έδινε πριν από τις εκλογές 66% πιθανότητα να κερδίσουν οι Δημοκρατικοί και τα δύο σώματα. Ο Κρις Γουέστον της Pepperstone δήλωσε, σύμφωνα με το Bloomberg, ότι τις αγορές αιφνιδίασε το μέγεθος της νίκης.

Τα συμβόλαια (futures) του Nasdaq, που διαπραγματεύονται όταν η Wall Street είναι κλειστή, έφτασαν να χάνουν πάνω από 2%, σύμφωνα με το Reuters. Το ευρώ ανέβηκε 0,5%, στα 1,1249 δολάρια. Η απόδοση του αμερικανικού δεκαετούς ομολόγου έπεσε σε περίπου 4,91%, από 4,95% την Τρίτη. Ως το πρωί της Τετάρτης οι μετοχές είχαν σβήσει την πτώση. Τα συμβόλαια του S&P 500 και του Nasdaq ανέβαιναν περίπου 0,2% και ο ευρωπαϊκός δείκτης STOXX 600 κέρδιζε 0,5% στις πρώτες συναλλαγές.

Τι μπορεί να αλλάξει το νέο Κογκρέσο

Το Κογκρέσο ψηφίζει τον προϋπολογισμό, τους φόρους και το όριο χρέους. Από τον Ιανουάριο νέες φοροελαφρύνσεις και μεγάλες δαπάνες θα χρειάζονται τις ψήφους των Δημοκρατικών. Για αυτό τα ομόλογα ανέβηκαν την ίδια νύχτα που έπεσαν οι μετοχές. Οι επενδυτές υπολογίζουν ότι θα προστεθούν λιγότερα νέα ελλείμματα, άρα λιγότερο νέο χρέος. Η απόδοση ενός ομολόγου πέφτει όταν ανεβαίνει η τιμή του.

Το αμερικανικό Δημόσιο έκλεισε το οικονομικό έτος 2026 με έλλειμμα περίπου 2 τρισ. δολαρίων και στις 2 Νοεμβρίου το χρέος του έφτανε τα 40,5 τρισ. Ο Ντέιβιντ Τσάο της Invesco έγραψε ότι λιγότερη δημοσιονομική στήριξη μπορεί να μειώσει την ανοδική πίεση στην ανάπτυξη, στον πληθωρισμό και στις αποδόσεις των ομολόγων.

Το όριο χρέους, δηλαδή το ανώτατο ποσό που μπορεί να δανειστεί το Δημόσιο, είναι 41,1 τρισ. δολάρια και μόνο το Κογκρέσο μπορεί να το αυξήσει. Το Fiscal Lab εκτιμά ότι το χρέος θα φτάσει στο όριο τον Μάρτιο του 2027 και ότι τα διαθέσιμα του Δημοσίου θα εξαντληθούν το φθινόπωρο του ίδιου έτους.

Τι μένει στα χέρια του Τραμπ

Ο Τραμπ μπορεί να βάλει βέτο σε κάθε νόμο και για να ξεπεραστεί το βέτο χρειάζονται τα δύο τρίτα και στα δύο σώματα. Ο Τάι Χούι της J.P. Morgan Asset Management θεωρεί απίθανο να τα εξασφαλίσουν οι Δημοκρατικοί, όπως έγραψε το Reuters. Ο Τραμπ είπε στο Fox News ότι θα δουλέψει μαζί τους και ότι μετά από μερικούς μήνες με βέτο θα του τηλεφωνήσουν για να βρεθεί λύση, όπως μετέδωσε το CBS.

Οι δασμοί μένουν κυρίως στον Λευκό Οίκο. Το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε τον Φεβρουάριο τους δασμούς που είχαν επιβληθεί με τον νόμο για τις έκτακτες οικονομικές εξουσίες, όμως η κυβέρνηση στηρίχθηκε σε άλλους νόμους. Από τις 24 Ιουλίου ισχύουν δασμοί 10% ή 12,5% σε εισαγωγές από 60 οικονομίες, σύμφωνα με το Penn Wharton Budget Model. Η ΕΕ μπήκε στην κατηγορία του 10%.

Τα επιτόκια δεν τα αποφασίζει ούτε το Κογκρέσο ούτε ο πρόεδρος. Η Fed κράτησε στις 28 Οκτωβρίου το βασικό της επιτόκιο στο 3,75% έως 4,00%, με δύο ψήφους υπέρ αύξησης. Η Γερουσία εγκρίνει τα πρόσωπα που προτείνει ο πρόεδρος για το συμβούλιο της Fed, οπότε από τον Ιανουάριο κάθε νέο μέλος θα χρειάζεται ψήφους των Δημοκρατικών.

Τι σημαίνει για την αμερικανική οικονομία

Η αμερικανική οικονομία μπαίνει σε αυτή την περίοδο με ανάπτυξη 3,4% σε ετήσια βάση στο τρίτο τρίμηνο, σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση. Ο πληθωρισμός ήταν 3,7% τον Σεπτέμβριο, όταν η βενζίνη ήταν 34,2% ακριβότερη από έναν χρόνο πριν. Με τέτοια ανάπτυξη και τέτοιο πληθωρισμό, λιγότερες νέες δαπάνες μπορεί να μειώσουν την πίεση για αυξήσεις επιτοκίων.

Η πτώση στην τεχνολογία έχει άλλη αιτία. Οι επενδυτές φοβούνται αυστηρότερους κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη και καθυστερήσεις στα κέντρα δεδομένων. Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν την έδρα της Γερουσίας και τη θέση του κυβερνήτη στο Τέξας και στην Τζόρτζια. Οι δύο πολιτείες συγκεντρώνουν περίπου το ένα τρίτο των δαπανών για κέντρα δεδομένων, κατά την εκτίμηση του Τάπας Στρίκλαντ της Moomoo ANZ, που θεωρεί ότι το αποτέλεσμα επιβραδύνει τις επενδύσεις χωρίς να τις σταματά. Το Reuters ανέφερε πριν από τις εκλογές ότι οι αναλυτές βλέπουν μικρές πιθανότητες για νόμο που θα πλήξει σοβαρά την κατασκευή τους και περιμένουν κυρίως έρευνες.

Τι σημαίνει για την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο

Οι περισσότεροι ειδικοί δεν περιμένουν μεγάλη στροφή στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, γιατί αυτή μένει κυρίως στα χέρια του προέδρου. Ο Τζέιμς Γκριν του Center for European Reform το περιέγραψε έτσι στο The Parliament Magazine: «Το Κογκρέσο μπορεί να κόψει ταχύτητα σε αυτό το αυτοκίνητο, ίσως να το κάνει να βάλει φλας, αλλά θα είναι πολύ δύσκολο να αλλάξει τη συνολική διαδρομή στα επόμενα δύο χρόνια». Η Βεσέλα Τσερνέβα του European Council on Foreign Relations (ECFR) είχε προειδοποιήσει πριν από τις εκλογές, σύμφωνα με το Kyiv Post, ότι ένας Τραμπ περιορισμένος στο εσωτερικό μπορεί να γίνει πιο απρόβλεπτος στο εξωτερικό.

Οικονομία. Οι αποφάσεις της Ουάσιγκτον επηρεάζουν την οικονομία του υπόλοιπου κόσμου με δύο τρόπους:

1. Δολάριο. Ένα ασθενέστερο δολάριο κάνει ακριβότερα τα ευρωπαϊκά και τα ιαπωνικά προϊόντα στην αμερικανική αγορά.
2. Επιτόκια. Το αμερικανικό δεκαετές ομόλογο είναι σημείο αναφοράς για το κόστος δανεισμού σε όλο τον κόσμο, οπότε μια διαρκής πτώση της απόδοσής του συνήθως φτάνει και στα επιτόκια άλλων χωρών.

Σχέσεις με τους Ευρωπαίους. Οι δασμοί δεν πέφτουν με το αποτέλεσμα των εκλογών και ο Γερμανός ευρωβουλευτής Μπερντ Λάνγκε φοβάται ότι ο Τραμπ θα γίνει πιο επιθετικός στο εμπόριο. Στα αγγλικά «κουτσή πάπια» (lame duck) λέγεται ένας πρόεδρος που έχει χάσει δύναμη και ο Λάνγκε είπε στο The Parliament Magazine ότι «μια κουτσή πάπια μπορεί να γίνει θυμωμένη πάπια». Το ίδιο περιοδικό σημειώνει ότι ο νόμος του Σεπτεμβρίου για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας έδωσε στον Λευκό Οίκο νέες εξουσίες για δασμούς. Η Νεβάδα Τζόαν Λι του ECFR θεωρεί ότι έτσι εκτίθεται κάθε χώρα της ΕΕ.

ΝΑΤΟ. Το Κογκρέσο έχει ήδη βάλει κατώτατο όριο. Ο αμυντικός νόμος απαγορεύει να πέσουν οι αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη κάτω από 76.000 χωρίς πιστοποίηση προς το Κογκρέσο ότι έγινε διαβούλευση με τους συμμάχους. Σύμφωνα με το ECFR, ο πρόεδρος αμφισβητεί τη νομιμότητα αυτού του ορίου και η επανεξέταση των αμερικανικών δυνάμεων αναμένεται ως τον Δεκέμβριο. Το ίδιο ινστιτούτο εκτιμά ότι με Κογκρέσο των Δημοκρατικών θα ήταν δυσκολότερο για τον Τραμπ να διεκδικήσει ευρωπαϊκά εδάφη, όπως έκανε με τη Γροιλανδία.

Ρωσία και Ουκρανία. Το Κογκρέσο ψήφισε τον Σεπτέμβριο με μεγάλη πλειοψηφία νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Τον Οκτώβριο ο Τραμπ ανέστειλε πολλές από αυτές με εκτελεστικό διάταγμα, μία εβδομάδα αφότου ανακοίνωσε συμφωνία με τη Ρωσία για το ντίζελ. Μια πλειοψηφία Δημοκρατικών μπορεί να εγκρίνει χρήματα για την Ουκρανία, όμως η Λι εκτιμά ότι ο Τραμπ μπορεί απλώς να μην τα ξοδέψει. Ο Γιούραϊ Μάιτσιν του European Policy Centre θεωρεί πιθανό η ήττα να οδηγήσει τον Τραμπ σε ακόμη μεγαλύτερο περιορισμό της στήριξης προς την Ουκρανία.

Ιράν και πετρέλαιο. Τον Ιούνιο τα δύο σώματα ζήτησαν από τον Τραμπ να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από τον πόλεμο με το Ιράν, με ένα συμβολικό ψήφισμα χωρίς δεσμευτική ισχύ. Τον Σεπτέμβριο ένα νέο ψήφισμα απορρίφθηκε στη Γερουσία με 50 ψήφους έναντι 49. Με τη νέα πλειοψηφία ένα τέτοιο ψήφισμα έχει περισσότερες πιθανότητες να περάσει, όμως ο Τραμπ μπορεί να το σταματήσει με βέτο. Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν επίσης να ερευνήσουν τη διαχείριση του πολέμου και να αμφισβητήσουν τη χρηματοδότησή του, όπως σημειώνει ο Demócrata.

Για τον Ευρωπαίο ο πόλεμος φαίνεται κυρίως στην τιμή του πετρελαίου. Το Brent κόστιζε περίπου 71 δολάρια στα τέλη Ιανουαρίου και περίπου 104 δολάρια το πρωί της Τετάρτης. Οι συνομιλίες στο Κατάρ για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ συνεχίζονται, όμως το Euronews έβλεπε τη Δευτέρα λίγα σημάδια προόδου και ο Τραμπ κρατά ανοιχτή τη στρατιωτική επιλογή. Το εκλογικό αποτέλεσμα δεν εγγυάται ούτε φθηνότερο πετρέλαιο ούτε το τέλος του πολέμου.

Ασία και Κίνα. Η αντίδραση διέφερε από αγορά σε αγορά. Ο Nikkei έκλεισε 1,4% χαμηλότερα από τη Δευτέρα, καθώς η άνοδος του γιεν βάρυνε τους εξαγωγείς, όπως σημείωσε το Euronews. Ο Kospi έφτασε να χάνει 4% και έκλεισε με άνοδο 0,6%. Ο γενικός δείκτης της Σαγκάης ανέβηκε 2,2% και ο Hang Seng 1,5%. Ο Μαρκ Κάντμορ του Bloomberg θεωρεί το αποτέλεσμα θετικό για τις αγορές της Ασίας με χαμηλές αποτιμήσεις, με πρώτες την Κίνα και τη Νότια Κορέα. Ο Σαν Γουέιτζιαν της PAG δεν περιμένει ούτε βελτίωση ούτε σημαντική επιδείνωση στις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας, όπως είπε στο Reuters.

Όποιος κρατά παγκόσμιο ETF. Ο δείκτης MSCI World είχε στις 30 Οκτωβρίου 72,8% σε αμερικανικές μετοχές και 29,8% σε εταιρείες τεχνολογίας, σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο της MSCI. Ένας Ευρωπαίος με ETF σε αυτόν τον δείκτη επηρεάζεται δύο φορές, από τις αμερικανικές μετοχές και από το δολάριο.

Όταν το ευρώ ανατιμάται 1% απέναντι στο δολάριο, το αμερικανικό κομμάτι ενός τέτοιου ETF χάνει περίπου 1% σε ευρώ, ακόμη κι αν οι μετοχές μείνουν στο ίδιο σημείο. Τα ETF με αντιστάθμιση σε ευρώ εξουδετερώνουν σε μεγάλο βαθμό αυτή την κίνηση. Οι ευρωπαϊκές μετοχές είναι λιγότερο εκτεθειμένες στην τεχνητή νοημοσύνη, γιατί οι εταιρείες τεχνολογίας αποτελούν περίπου το 7% του δείκτη STOXX, σύμφωνα με το Reuters. Ο Μάικλ Αρόουν της State Street δήλωσε στο Reuters ότι ο μεγάλος κίνδυνος για τις αγορές δεν είναι η νίκη των Δημοκρατικών αλλά η υπερβολική αντίδραση των επενδυτών σε αυτή.

Τι αξίζει να παρακολουθήσουμε

1. Μετά τα μέσα Νοεμβρίου. Ο Πούτιν δήλωσε έτοιμος να ξαναρχίσουν οι τριμερείς συνομιλίες με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, σύμφωνα με το CNN.
2. 9 Δεκεμβρίου. Η Fed ανακοινώνει την επόμενη απόφασή της για τα επιτόκια.
3. 11 Δεκεμβρίου. Λήγει η προσωρινή χρηματοδότηση του Δημοσίου. Ως τον Ιανουάριο ψηφίζει ακόμη το σημερινό Κογκρέσο, με πλειοψηφία Ρεπουμπλικανών.
4. Δεκέμβριος. Αναμένεται η επανεξέταση των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη.
5. Άνοιξη 2027. Το χρέος πλησιάζει το όριο των 41,1 τρισ. δολαρίων, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις.

Τι κρατάμε

• Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν Γερουσία και Βουλή. Οι αγορές περιμένουν λιγότερες νέες δαπάνες και αυστηρότερο έλεγχο στην τεχνολογία, με το δολάριο πιο αδύναμο και τις μετοχές να σβήνουν γρήγορα την πρώτη πτώση.
• Το νέο Κογκρέσο θα έχει λόγο στον προϋπολογισμό και στο όριο χρέους, όμως οι δασμοί μένουν κυρίως στον Λευκό Οίκο και τα επιτόκια στη Fed.
• Για την Ευρώπη, τη Ρωσία και το Ιράν οι περισσότεροι ειδικοί δεν περιμένουν μεγάλη στροφή, γιατί ο Τραμπ κρατά το βέτο και την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής.