Γιατί το diesel έπιασε ρεκόρ στην Ευρώπη;

Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, μετά από τηλεφωνική συνομιλία με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα στείλει στις ΗΠΑ έως 4,8 εκατ. τόνους diesel. Την ίδια μέρα το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών επέτρεψε τις αγορές ρωσικού diesel ως τις 7 Απριλίου 2027. Για την Ευρώπη δεν αλλάζει τίποτα, γιατί η απαγόρευση της ΕΕ στα ρωσικά καύσιμα μένει σε ισχύ. Και το diesel στην Ευρώπη έχει ήδη πιάσει ρεκόρ: στις 28 Σεπτεμβρίου ο μέσος όρος στην αντλία έφτασε τα 2,24 ευρώ το λίτρο, πάνω από το προηγούμενο ρεκόρ των 2,03 ευρώ τον Ιούνιο του 2022.

Τι συμφώνησαν ΗΠΑ και Ρωσία

Σύμφωνα με την ανάρτηση του Τραμπ, η Ρωσία θα στείλει αμέσως 300.000 τόνους, άλλους 500.000 τον Νοέμβριο και ένα εκατομμύριο τόνους αμέσως μετά. Τρία ακόμη εκατομμύρια τόνοι θα ακολουθήσουν σε σύντομο διάστημα, ανάλογα με την κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων.

Η ρωσική κυβέρνηση απαγορεύει τις εξαγωγές diesel από τις 8 Ιουλίου, μετά από ουκρανικές επιθέσεις με drones που μείωσαν την παραγωγή των διυλιστηρίων της. Στις 10 Οκτωβρίου επέτρεψε ως εξαίρεση την πώληση 500.000 τόνων στο εξωτερικό.

Στις ΗΠΑ η πίεση φαίνεται στην αντλία. Η μέση τιμή του diesel έφτασε στις 21 Σεπτεμβρίου τα 6,53 δολάρια το γαλόνι, την υψηλότερη τιμή που έχει καταγράψει ποτέ η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA).

Η αντίδραση της ΕΕ ήταν αρνητική. «Η αναστολή των κυρώσεων στο ρωσικό diesel δίνει στη Μόσχα περισσότερα έσοδα για να συνεχίσει τον πόλεμο», δήλωσε το Σάββατο η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας. Η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικών καυσίμων, που ισχύει από τις 5 Φεβρουαρίου 2023, μένει ως έχει. Τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου μάλιστα οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ συνεδριάζουν για να προσθέσουν περίπου 1.600 πρόσωπα και οργανισμούς στις λίστες κυρώσεων.

Γιατί το diesel ακρίβυνε περισσότερο από το πετρέλαιο

Από τις 27 Φεβρουαρίου, την τελευταία μέρα συναλλαγών πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, ως τις 9 Οκτωβρίου, το συμβόλαιο diesel στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης ανέβηκε 77%, ενώ το Brent ανέβηκε 44%. Σήμερα το Brent κινείται γύρω στα 104 δολάρια το βαρέλι, χαμηλότερα από τα υψηλά της άνοιξης. Το diesel αντίθετα έπιασε νέο ρεκόρ στα μέσα Σεπτεμβρίου.

Η ίδια απόκλιση φαίνεται και στην αντλία. Ως τον Φεβρουάριο, στον μέσο όρο της ΕΕ, το diesel ήταν φθηνότερο από τη βενζίνη: 1,59 ευρώ το λίτρο, έναντι 1,64. Στις 5 Οκτωβρίου ήταν ακριβότερο κατά 14 λεπτά, στα 2,15 ευρώ έναντι 2,01.

Στην Ελλάδα η βενζίνη μένει ακόμη λίγο ακριβότερη, γιατί φορολογείται βαρύτερα. Πριν από τους φόρους όμως το diesel κοστίζει πλέον 26 λεπτά το λίτρο περισσότερο. Η τιμή του στην αντλία έφτασε στις 21 Σεπτεμβρίου τα 2,22 ευρώ, ρεκόρ και για την Ελλάδα.

Το diesel δεν είναι πετρέλαιο όπως βγαίνει από τη γη. Είναι προϊόν διύλισης και η τιμή του έχει δύο μέρη: την τιμή του αργού και το περιθώριο διύλισης, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή του καυσίμου και στην τιμή του αργού από το οποίο παράγεται. Φέτος ακρίβυνε κυρίως το δεύτερο μέρος: με βάση το συμβόλαιο της Νέας Υόρκης και το Brent, το περιθώριο διύλισης του diesel ανέβηκε από περίπου 40 σε περίπου 94 δολάρια το βαρέλι.

Ποιο diesel λείπει από την αγορά

Σύμφωνα με τη μηνιαία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ) της 11ης Σεπτεμβρίου, το αργό από τον Περσικό Κόλπο βρήκε εν μέρει άλλους δρόμους. Με αγωγούς που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ και με αμερικανικές συνοδείες πλοίων, η απώλεια στις εξαγωγές αργού από τον Κόλπο περιορίστηκε κάτω από 45%. Για τα διυλισμένα προϊόντα δεν βρέθηκε αντίστοιχη λύση. Τον Αύγουστο οι καθαρές εξαγωγές diesel από τις χώρες του Κόλπου ήταν 390.000 βαρέλια την ημέρα, λίγο πάνω από το ένα τέταρτο του προπολεμικού επιπέδου.

Ταυτόχρονα η Ρωσία σχεδόν σταμάτησε να εξάγει καύσιμα, μετά από εντατικότερες ουκρανικές επιθέσεις στα διυλιστήριά της. Τον Φεβρουάριο ο Κόλπος και η Ρωσία μαζί κάλυπταν σχεδόν το 45% του diesel που διακινείται με πλοία σε όλο τον κόσμο. Τον Αύγουστο έστειλαν 1,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα λιγότερα από τον Φεβρουάριο. Τα υπόλοιπα διυλιστήρια του κόσμου δουλεύουν στο όριο της δυναμικότητάς τους, αλλά καλύπτουν μόνο ένα μέρος του κενού.

Γιατί η Ευρώπη είναι τόσο εκτεθειμένη

Η ΕΕ εισάγει κάθε χρόνο από χώρες εκτός Ένωσης πάνω από 40 εκατ. τόνους diesel και πετρελαίου θέρμανσης. Το 2021 σχεδόν οι μισές από αυτές τις εισαγωγές, το 47,5%, έρχονταν από τη Ρωσία. Μετά την απαγόρευση του 2023 η Ευρώπη βρήκε άλλους προμηθευτές. Το 2024, την πιο πρόσφατη χρονιά με στοιχεία της Eurostat, το 40,4% των εισαγωγών ερχόταν από χώρες του Κόλπου, κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, το 19,9% από τις ΗΠΑ και το 14,2% από την Ινδία.

Η Ευρώπη δηλαδή αντικατέστησε το ρωσικό diesel κυρίως με diesel από τον Κόλπο. Οι δύο προμηθευτές που λείπουν σήμερα από την παγκόσμια αγορά είναι ακριβώς εκείνοι στους οποίους στηρίχτηκε η Ευρώπη τα τελευταία πέντε χρόνια, πρώτα η Ρωσία και μετά ο Κόλπος.

Η συμφωνία ΗΠΑ και Ρωσίας δεν αγγίζει την Ευρώπη άμεσα και οι ποσότητες είναι μικρές σε σχέση με το κενό. Αν παραδοθούν όλοι οι 4,8 εκατ. τόνοι, αντιστοιχούν σε περίπου 36 εκατ. βαρέλια, δηλαδή λιγότερα από 200.000 βαρέλια την ημέρα για τους έξι μήνες της άδειας, απέναντι σε κενό 1,6 εκατ. βαρελιών την ημέρα. Μια έμμεση επίδραση υπάρχει, γιατί το diesel είναι παγκόσμια αγορά και οι ΗΠΑ είναι από τους μεγαλύτερους προμηθευτές της ΕΕ. Κάθε βαρέλι ρωσικού diesel που φτάνει εκεί αφήνει στα αμερικανικά διυλιστήρια ένα βαρέλι παραπάνω για εξαγωγή.

Τι σημαίνει για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια

Το diesel κινεί τα φορτηγά, τα πλοία και τα αγροτικά μηχανήματα. Η τιμή του περνά λοιπόν, με καθυστέρηση μηνών, στο κόστος σχεδόν κάθε προϊόντος που μεταφέρεται. Σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση της Eurostat, ο πληθωρισμός στην ενέργεια ανέβηκε τον Σεπτέμβριο στο 18,8%, από 14,3% τον Αύγουστο. Ο συνολικός πληθωρισμός της ευρωζώνης έφτασε το 3,8% και στην Ελλάδα το 5,1%. Χωρίς την ενέργεια και τα τρόφιμα ο πληθωρισμός ήταν 2,5%, άρα η άνοδος του Σεπτεμβρίου προήλθε κυρίως από την ενέργεια.

Η ΕΚΤ είχε αποδώσει ήδη την άνοδο του Αυγούστου κυρίως στα περιθώρια διύλισης των καυσίμων και αύξησε τα επιτόκια τον Σεπτέμβριο, για να μην περάσει το ενεργειακό σοκ στις υπόλοιπες τιμές και στους μισθούς. Για όποιον έχει καταθέσεις ή ομόλογα, ο πληθωρισμός που μένει ψηλά σημαίνει ότι η πραγματική απόδοση, δηλαδή η απόδοση μετά τον πληθωρισμό, είναι μικρότερη από όσο δείχνει το επιτόκιο.

Τι αξίζει να παρακολουθήσουμε

1. Αν η Ρωσία στείλει πράγματι diesel. Η απαγόρευση των εξαγωγών ισχύει τυπικά ως το τέλος Οκτωβρίου και οι υπόλοιποι τόνοι εξαρτώνται από διυλιστήρια που δέχονται ακόμη επιθέσεις.
2. Τις εξαγωγές καυσίμων από τον Κόλπο. Είναι το μεγαλύτερο από τα δύο κενά. Τον Οκτώβριο οι επιθέσεις σε πλοία γύρω από τα Στενά του Ορμούζ συνεχίζονται σχεδόν καθημερινά.
3. Τα οριστικά στοιχεία πληθωρισμού και την ΕΚΤ. Η Eurostat δημοσιεύει τα οριστικά στοιχεία του Σεπτεμβρίου στις 16 Οκτωβρίου και η ΕΚΤ ανακοινώνει την επόμενη απόφασή της στις 29 Οκτωβρίου.

Τι κρατάμε

• Το diesel ακρίβυνε περισσότερο από το πετρέλαιο γιατί λείπει διυλισμένο καύσιμο: τον Αύγουστο ο Κόλπος και η Ρωσία έστειλαν 1,6 εκατ. βαρέλια diesel την ημέρα λιγότερα από τον Φεβρουάριο.
• Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη, γιατί αντικατέστησε το ρωσικό diesel με diesel από τον Κόλπο. Η συμφωνία ΗΠΑ και Ρωσίας δεν την αφορά άμεσα.
• Το κόστος περνά ήδη στον πληθωρισμό: η ενέργεια ανέβηκε 18,8% τον Σεπτέμβριο και η ΕΚΤ αποφασίζει ξανά στις 29 Οκτωβρίου.